Hoofdstuk 3 – februari 2015

Mijn leven als een Kunstwerk,

wat is een leven als een Kunstwerk eigenlijk

De belangrijkste bron bij het tot stand komen van dit hoofdstuk, is het boek van Joep Dohmen, Het Leven als een Kunstwerk ( isbn 978  90 477 0065 4).

In dit hoofdstuk probeer ik vragen: waaruit bestaat een Leven als een Kunstwerk, wat zijn de voorwaarden, welke ingrediënten bevat Levenskunst en wanneer is mijn leven geslaagd, wat is een  Levenskunstenaar te beantwoorden?

De vraag “wanneer is mijn leven geslaagd, wanneer ben ik als Levenskunstenaar geslaagd” kan ik in dit boek niet beantwoorden, omdat het niet gaat om het resultaat, maar om de weg ernaar toe.

Het is als de zeiler. Afhankelijk van de windrichting kiest hij voor een andere stand van het zeil en kiest zelf voor een andere richting om uiteindelijk ook bij tegenwind, toch zijn doel te bereiken. En de fun is in het zeilen niet het aankomen.

Doel van het leven.

Over het doel en de zin van het leven is al veelvuldig nagedacht en geschreven. Ik ga zoals de auteur van het boek Een levensregel voor beginners – Wil Derkse, ervan uit dat elk mens op zijn of haar manier, ontwikkeling wenst. Of dat nu in de vorm van een carrière is, of in de rol van ouder of als mens. Ik beschouw groeien en ontwikkelingen als het doel van het leven. Uiteindelijk gaat het erom dat we als mens betekenis hebben, dat het ertoe doet dat je er bent. En dat, wanneer we deze aardbol verlaten, iets tot stand hebben gebracht wat nuttig is voor onszelf en voor anderen.

In dat kader is een passage uit de persoonlijke notities van de Romeinse keizer Marcus Aurelius de moeite waard om hier te citeren: “wanneer je ’s morgens vroeg met tegenzin opstaat, heb dan deze gedacht bij de hand: “ik sta op om de taak van een mens te verrichten. Moet ik dan zeuren, als ik dat ga doen, waarvoor ik geboren bent en ter wille waarvan ik op deze wereld (ongevraagd weliswaar) ben neergezet ? Of ben ik geschapen om mezelf te koesteren onder de dekens? Maar dat is wel prettiger. Ben ik dan geboren om te genieten en, in het algemeen, om te voelen en niet te handelen? Zie ik de planten niet, en de mussen, de mieren, de spinnen, de bijen, die allemaal op hun eigen manier meehelpen om de kosmos te laten functioneren? Wil ik dan mijn werk als mens niet doen? Haast ik me niet om te doen wat bij mij natuur past?”

Als antwoord op de vraag van de Romeinse keizer “wat is dan mijn taak” wil ik je verleiden om als taak, te kiezen voor een Leven als een Kunstwerk. Dan zullen we mede aan de hand van dit boek, wel moeten invullen wat dat precies betekent en hoe we dat gaan aanpakken.

Elders in dit boek zullen we nog spreken over de kracht van de onvoorwaardelijke keuze. Voor dit moment wil ik volstaan met de overtuiging dat wanneer we onvoorwaardelijk kiezen, dus zonder dat we weten of we het doel ooit zullen bereiken en ook niet weten hoe we het gaan doen en wat nodig is, deze keuze als een richtaanwijzer zal werken en bepalend zal zijn voor de kwaliteit van ons leven

In tegenstelling tot de beeldende kunstenaar zullen wij ons Kunstwerk waarschijnlijk niet afzien. Maar toch is het symbool van de beeldende kunstenaar bruikbaar in de vergelijking tot de Levenskunstenaar. De beeldende kunstenaar zoekt materiaal, heeft een beeld (toekomstvisie), zorgt voor hulpmiddelen, reflecteert, evalueert en ontwikkelt . De beeldende kunstenaar hakt en slijpt weg wat niet nodig is en feitelijk “haalt hij het beeld” uit het blok steen, waarmee hij begonnen is. Het beeld “zat” al in de blok steen.

En zo is het ook met ons Levenswerk. We dienen het overbodige weg te “hakken” om uiteindelijk bij onszelf uit te komen. Het verschil is dat wij het Kunstwerk niet zullen kunnen zien wanneer het af is. We kunnen wel “piketpaaltjes” slaan langs de weg die we willen gaan. Dan nog zullen we voortdurende moeten evalueren en reflecteren of we op de “juiste”weg zijn. Het is als de reiziger in het verhaal: alleen de juiste vraag, geef de juiste richting.

De Reiziger en zijn Gids.

Hij zwierf al jaren door het land. Ieder seizoen nodigde hem uit om het seizoen te volgen en haar geschenken in ontvangst te nemen.  De jacht bracht hem de buit om van te leven. Zijn leven bestond uit de zoektocht naar zijn dromen. Hij droomde ervan ooit in zijn leven de juiste plek te vinden. Het was hard werken en hij kreeg niet de beloning waarop hij recht meende te hebben. Waar zijn zwerftocht hem ook bracht, de juiste plek had hij nooit gevonden.

Dat waren de momenten waarop zijn ogen de blauwe bergen zochten die aan de horizon de hemel leken te dragen. Verbitterd vroeg hij zich af of dit het was dat het leven voor hem in petto had. Vaak stond hij dan op het punt dit land weer te verlaten en verder te zwerven naar zijn dromen achter de horizon. Steeds weer opnieuw vroeg hij zich af of hij wel op de juiste plek was en dan ging hij verder.

Op een avond kwam er een vreemdeling langs. Zijn kleren zaten onder het stof van de lange reis. Gastvrij nodigde hij de vreemdeling uit de nacht bij zijn vuur door te brengen. In de avond bij het vuur spraken zij met elkaar. Hij vertelde van zijn dwalen door het land, de vreemdeling vertelde van zijn reizen.

‘Je bent overal geweest’ sprak hij tot de vreemdeling. ‘ Al zo lang leef ik, leef ik met de vraag hoe ik op de juiste plek kom. Jij heb de wereld gezien. Vertel me: ‘hoe kom ik daar?’

De vreemdeling keek hem aan en glimlachte. ‘Ik heb veel gereisd en ik heb gezien wat er gezien moet worden. Wie zoekt zonder gids wordt al snel een zwerver. Als morgen de zon opkomt, moet je me maar volgen’

In de vroege ochtend gingen ze op weg. Zij reisden lange tijd. En hij merkte al snel dat hij een wonderlijke gids had getroffen. Iedere keer als hij de richting van reis veranderde, vroeg zijn gids hem even te stoppen, een reis in zichzelf te maken om zijn richting opnieuw te vinden. En zo kwamen zij uiteindelijk in een land dat mooier was dan hij ooit had kunnen dromen.

Die avond gezeten bij het houtvuur, vroeg hij de vreemdeling hoe het nu kon dat zij dit land uiteindelijk gevonden hadden. Zijn gids glimlachte: “Als ik een ding heb geleerd dan is het wel dat de juiste weg niet bestaat. Je stelt de verkeerde vraag. Vraag niet: ben ik op de juiste weg ?  Vraag: doe ik het juiste ding ? Alleen de juiste vraag geeft richting in het onbekende”

De volgende dag vertrok de vreemdeling en man afscheid van de man. “Het goede ding is voor mij, dat ik mijn reis weer voortzet in mijn richting”, zei hij. “Wat is het goede ding voor jou?”

Het leven als een Kunstwerk

De dag dat de mens vergeet te lachen, de dag dat de mens vergeet speels te zijn, de dag dat de mens vergeet te dansen, is hij geen mens meer; hij is dan naar een niet-menselijk niveau gevallen. Speelsheid maakt de mens licht, de liefde maakt hem licht, lachen geeft hem vleugels. Door met vreugde te dansen, kan hij de verste sterren aanraken, kan hij de diepste geheimen van het Leven leren kennen.

Inleiding Levenskunst

Levenskunst is een zoektocht naar het antwoord op de vraag: hoe wil ik leven? Wat is voor mij het goede leven ? Lange tijd ging en mogelijk nog steeds gaat jouw antwoord op deze vragen, vaak in de richting van zorg voor anderen, sociale verplichtingen, genieten, bezittingen, aanzien, status en carrière.

In de laatste jaren krijgt het idee dat zelfrespect aan de basis ligt van de moraal, en dat zelfzorg en verantwoordelijkheid mede bepalend zijn voor de kwaliteit van het leven, meer aandacht. En terecht.

Doorgaans zijn we uit op directe behoeftebevrediging, waarbij anderen eigenlijk alleen maar een instrument zijn. Dit wordt als een aspect van de pre-rationele ontwikkeling genoemd, en deels de rationele fase.

We kunnen ons leven in 3 fasen uitdrukken. De pre-rationele fase, die zich kenmerkt door impulsief gedrag, kenmerkend voor de beginfasen van ons leven. Hierin herkennen we de puberteit periode en de periode van vroeg-volwassen. De rationele fase kenmerkt zich door intellectuele en mentale training en ontwikkeling. In deze fase wordt ons leven gestuurd vanuit ons ego. En misschien staat ons ego wel aan het stuur?

ontwikkelingface

De volgende fase is de transrationele fase. Deze fase kenmerkt  zich door integratie, door het dienstbaar maken van het ego en door de stap naar het werkelijk Zelf. Niet alleen het overstijgen, maar ook het begrijpen van het ego. Deze groeifasen kenmerken zich door een strijd tussen het ego en het verlangen naar wie we werkelijk zijn. Deze strijd leidt naar innerlijke verdeeldheid, waardoor het nogal lastig is om in vrijheid te kiezen.

De mens heeft dan ook duidelijk handelingscriteria nodig om met zelfvertrouwen te kiezen voor een zinvol leven. Dit leidt tot de conclusie dat het verwerven van vrijheid een levensopdracht is en tegelijkertijd een moeizame verworvenheid. Zelfbeschikking moeten we weer opnieuw aanleren, de vrije wil weer ontdekken.

Een goed leven wordt ons niet in de schoot geworpen, we moeten zelf op zoek en zelf bepalen wat is het goede leven.

Zelfzorg, zelfkennis en zelfsturing zijn van groot belang voor het goede leven en zijn belangrijke begrippen in relatie tot de Levenskunst. Ook staan tijd en de eindigheid in de levenskunst centraal.

Levenskunst

Michel Foucault stelt de vraag: waarom zou niet iedereen een Kunstwerk van zijn leven en werken maken?!!  Waarom die lamp of dat beeld of schilderij wel, en mijn leven niet?!! “Ja, en wat is dat dan: een leven als een Kunstwerk”, vroeg Joep Dohmen zich af in het eerder genoemde boek.

Hij – Joep Dohmen –  vergelijkt de levenskunstenaar met een zeiler, een fraaie metafoor. De zeiler speelt in op de steeds veranderende omstandigheden, windkracht en windrichting, terwijl de zeiler wel zijn koers wil aanhouden. De zeiler “kijkt” steeds naar de omstandigheden en past zijn strategie aan met nog steeds het gewenste doel voor ogen.

Een mooie vergelijking en treffende overeenkomsten, echter er is een belangrijk verschil: de zeiler heeft geleerd te zeilen, de Levenskunstenaar moet zich “onderweg” geschikt maken voor het leven. De Levenskunstenaar moet het doen met wat hij leert in elke fase van zijn tocht.

Wij – de Levenskunstenaar – hebben ook niet zo maar een goed ontworpen zeilboot ter beschikking, we zijn al evenmin goed getrainde stuurlui. We zijn eerder gezeten op een gammel vlot, op een open zee. De een dobbert maar wat rond, de ander kan zich nauwelijks redden en weer een ander kiest voor een mooie tocht, maar die redt het alleen wanneer deze bereid is de prijs te betalen. De prijs in de vorm van zelfreflectie, zelfkennis, training, inzet, buigzaamheid (het vermogen om te kunnen gaan met tegenslagen), doorzettingsvermogen en nog een heleboel wenselijke vermogens en talenten.

Je kunt alleen een Kunstwerk van je leven maken wanneer je in verbinding staat met alle elementen, alle keerzijden, van jezelf. Je blijdschap en je verdriet, je kracht en je onmacht, je mooie en donkere kanten van je persoonlijkheid. Dat betekent dus dat zelfkennis noodzakelijk is voor levenskunst. Zelfkennis wordt verkregen door oa. zelfreflectie.

In dit verband is het zinvol op te merken dat verdringing in de vorm van niet willen kijken of ontkennen, verblindt. Wanneer ik geen oog heb voor donkere kanten van mijn persoonlijkheid, ben ik blind.

Wat is Levenskunst en wat zijn de kenmerken van een Levenskunstenaar?

Hier volgt een korte samenvatting van de typologie van de Levenskunstnaar:

  • de Levensgenieter: vitaal, constructief, optimistisch, het vermogen om ook in tijden van tegenspoed, “lol” te hebben in het leven.
  • de Volharder: doorzetten, onverzettelijk, de Kunst van het volharden, niet uit het veld te slaan, vergelijk topsporters.
  • de Morele held: het eigen leven verbinden met dat van anderen, het eigen belang inzetten voor de ander, zorgen voor anderen, gevaar trotseren voor het belang van de ander. Voorbeeld: in het water springen om het leven van iemand anders te redden.
  • de Alleskunner: mensen die allerlei uiteenlopende activiteiten succesvol kunnen combineren. Standvastig en flexibel tegelijk. Het vermogen om alles uit het leven te halen wat er in zit.
  • de Verlichte geest: onverstoorbare rust, maakt zich niet langer druk om wat er gebeurt. Heeft geleerd los te laten en mee te buigen. Is onthecht en heeft gemoedsrust gevonden.

 

waslijn Dit is een goed moment om jezelf te vragen: wat zijn voor mij de kenmerken van een Leven als een Kunstwerk.

Levenskunst is een vormingsproces.

Is het leven wel maakbaar? ! We ontwikkelen steeds weer opnieuw projecten, kiezen steeds weer voor doelen en vaardigheden, om het leven maakbaar en beheersbaar te maken. Sommige vallen in het water, sommigen geven we op en sommigen slagen (bij toeval ?). Misschien is het gewoon zo dat het (merendeel) van ons leven ons overkomt.

Nietzsche spreekt over de stuurman zijn van het eigen leven. De moderne term voor levenskunst is zelfmanagement. Het leven in eigen beheer nemen. Het besluit om het leven niet zomaar voorbij te laten gaan of zaken maar op hun beloop te laten.

De beeldhouwer is een mooie metafoor. De beeldhouwer brengt orde, hij laat het beeld uit de steen naar voren komen, rekening houdend met zijn vermogens (zelfkennis), zijn daadkracht, zijn waarden en ook rekening houdend met de tijd en de omstandigheden. Het beeld is al in de steen aanwezig, zo ook is het Goede Leven al in jouw Leven aanwezig!

Levenskunst is primair een kwestie van zelfzorg. Zelfrespect ligt aan de basis van de moraal voor de kwaliteit van het leven. Iedereen is een held, die uitstijgt boven zichzelf . . .als variant hierop: iedereen is een Levenskunstnaar die uitstijgt boven zichzelf.

De vraag naar het Goede Leven is niet eenvoudig en roept ook onzekerheid op. Daar komt bij dat de autoriteit van de levensbeschouwingen (zoals religies) vaak niet meer wordt erkend en dus geen houvast meer biedt. Vrijwel iedereen koestert de waarde van autonomie en iedereen wil dat zijn leven zin heeft zonder inmenging van bovenaf.

Tegelijkertijd staat ons verlangen naar authenticiteit op gespannen voet met de lifestyle-hype van de markt. Op allerlei terrein worden de mens de juiste codes en smaak aangereikt van kleding, woninginrichting, lichaamscultuur, ouderdom, zelfs de dood en de begrafenis. Het gehele dagelijkse leven van geboorte tot sterven is het doelwit van de consumptiecultuur.

Onze keuze voor authenticiteit, autonomie, identiteit en zingeving staan voortdurend bloot aan invloed van buitenaf.

En dan is onze keuzevrijheid, nog op een andere manier in het geding. Zodra een keuze is gemaakt, weet je nooit zeker of de andere opties die ook heel leuk, waardevoller misschien, beter of winstgevender zouden kunnen zijn. Welke keuze je ook maakt, de vreugde van het kiezen wordt altijd ietwat getemperd door het links laten liggen van de andere mogelijkheden. Kiezen is ook verliezen.

Levenskunst mag al evenmin niet worden verward met etiquette en omgangsvormen. Het is ook niet hetzelfde als genieten. Levenskunst is ook geen psychologische truc opdat alles van het bekende leien dakje zal lopen. We zijn veroordeeld tot onze eigen zoektocht naar onze eigen levenskunst ook omdat er geen algemeen geldende waarden en levensdoeleinden meer zijn.

Het ziet er naar uit dat levenskunst een langdurig, complex, individueel (leer)proces is, gebaseerd op bewust leven, verantwoordelijkheid, eigen waarden en expressie, volharding en flexibiliteit.

Bewust leven is niets anders dan een regelmatige reflectie en evaluatie. Dit impliceert zelfkennis en inzicht in de omstandigheden, je capaciteiten en kwaliteiten, je waarden en overtuigingen, de doelen en beschikbare middelen. Ook inzicht in het eigen karakter, de persoonlijkheidsstructuren, de verdedigingsmechanismen en maskers.

Om te evalueren en vooral inzicht te krijgen in onszelf hebben we de ander nodig om te spiegelen en om ons te laten adviseren (in de vorm van feedback of kritiek). Het kiezen van de juiste vrienden is dus van groot belang. We hebben de ander nodig om onszelf te worden. Montaigne formuleerde dit treffend: “ik zou mijn leven graag aan een ander overlaten, maar ja, aan wie”?

Levenskunst is dus het persoonlijke antwoord geven op de vraag naar het Goede Leven: wat is voor mij het Goede Leven ?wanneer is mijn Leven een Kunstwerk ? wanneer is mijn Leven geslaagd?

Zelfzorg en zelfvergetelheid

Foucailt introduceert het begrip “zorg voor zichzelf”, zelfzorg. Zelfzorg is als het ware een stap terug doen: een relatie met jezelf aangaan. Zelfzorg is een vorm van zelfwerkzaamheid met het oog op het verwerven van een eigen levenshouding en daarmee vorm geven aan je eigen leven.

Levenskunst is een ontwikkelingstaak, een poging jezelf te verbeteren: hoe wil zijn, wie wil ik zijn als mens, als ouder, als partner, als . . . etc.

Zelfzorg is een holistisch concept. Mensen zijn complexe wezens met

  • Cognitie en emoties
  • Verlangens en behoeften
  • Talenten en vaardigheden
  • We leven in een samenleving waarin we bewust of onbewust, positief of negatief op elkaar reageren
  • Aandacht en waarneming
  • Introspectie
  • Reflectie en (innerlijke) dialoog
  • Fantasie en verbeelding
  • Verlangens en motivatie
  • Keuzes en besluiten
  • Oefenen en handelen

 

Al deze dimensies vormen een onlosmakelijke samenhang, ze worden zowel afzonderlijk als in de samenhang overdacht.

Zelfzorg betekent steeds weer opnieuw de speelruimte onderzoeken waarover men beschikt, bij voorbeeld de grenzen van ons vermogen.

Zelfzorg gaat zowel over controle en beheer (kiezen) en ook over de kwaliteit en de zin van ons bestaan. Zelfzorg gaat ook over het nemen van verantwoordelijkheid voor het eigen welbevinden en groei en de invloed die we hebben op onze omgeving.

Zelfzorg is een vormingsproces: hoe wil ik verder gaan en heeft derhalve een belangrijke sturende werking. Het is ook een zoektocht naar de eigen waarde oriëntatie. Joep Dohmen schrijft: wie zich buigt over de waarden van zijn verlangens, kan misschienworden “wie hij is”, dat wil zeggen authentiek. Dit gaat voorbij controle – zelfbeheer en weten wat je wilt – en gaat over diepgang: weten wat men echt de moeite waard vindt.

Iedereen is een held, die boven zichzelf uitstijgt.

Behalve vaardigheden en competenties zijn deugden (en het ontwikkelen daarvan) van groot belang.

Traditioneel en ook in vele levensbeschouwingen is er een spanningsveld tussen toewijding aan mezelf en toewijding aan anderen: zelfzorg en zelfvergetelheid. Zelfzorg mag niet worden verward met narcisme, met op jezelf gericht zijn. Zelfzorg betekent aandacht en alertheid zoals reflectie en een levensrichting op grond van waarden en daarmee samenhangende praktische vaardigheden.

Zelfzorg is vooral zichzelf goed leren kennen, vooral voor zijn ziel zorgen… en alleen dán kan de mens goed en oprecht voor de ander zorgen. Zelfzorg is een duurzame, levenslange aangelegenheid. Zolang we leven moeten we leren hoe te leven.

Dit is bij de zeiler anders. Ook de zeiler wordt bij elke zeiltocht door ervaringen en trainen, rijker en wijzer, maar voor de zeiler bestaat er ook een cursus, terwijl we leven moeten we leren hoe te leven. Mogelijk kan dit boek je daarbij helpen.

Zelfzorg betekent: zorg voor het lichaam, voor het huis waarin men leeft. Zuiverheid van lichaam, bed en omgeving: Hindoe cultuur  of de drie R: regelmaat, reinheid en rust. Zorg voor geest en ziel door zelfkennis.

Vraag is vanuit welke positie neem ik het proces van levenskunst waar? Wie is de waarnemer, wie de toezichthouder. Moraliteit is datgene wat ons dwingt tot een hogere vorm van bewustzijn.

Zelfverantwoordelijkheid gaat niet alleen over zelfbeheer. Het verwijst ook (vooral) naar zin en betekenis, naar een waardevol leven, vanuit een eigen hiërarchie van waarden. De bottom line van de levenskunst is authenticiteit.

Zelfzorg is een proces waarin zelfkennis (wie ben ik?), handelingsbekwaamheid (wat kan ik) en de vraag: wat is voor mij het goede leven (wat wil ik) samengaan. Zelfzorg is geen narcisme of egocentrische houding. Als individu is men gebonden aan omgevingsfactoren, machtsverhoudingen, codes en regels.

Het programma van de Levenskunst

Levenskunst onderscheidt 5 samenhangende aandachtsgebieden:

  1. ken jezelf: een duidelijk zelfbeeld is de 1e les van de levenskunst.
  2. ontwikkel daadkracht: reflecteer, oefenen, herhaling en nog eens oefenen.
  3. maak verschil: onderzoek je behoeften en verlangens en stel vast wat werkelijk belangrijk is voor jou.
  4. kies het juiste ogenblik: bepaal tijdig het juiste moment over de richting van je leven. Vraag jezelf af: wat wil ik in deze samenleving (gezin, organisatie,     club . . etc) betekenen, wat wil ik bijdragen.
  5. let op de context! Je leeft in relatie met een omgeving met regels en eisen.

Onderstaand worden deze 5 aandachtsgebieden uitvoeriger toegelicht.

1 Zelfkennis

Wie zichzelf niet kent kan geen meester over zichzelf, geen stuurman van zijn eigen leven zijn. Er bestaan spiegels voor het uiterlijk, maar niet voor de ziel. Zelfonderzoek dient die taak te vervullen.

Een juist zelfbeeld is de eerste les van de levenskunst. De mens die zichzelf niet of nauwelijks kent, is niet in staat om sturing te geven aan zijn eigen leven. De mens die geen duidelijk zelfbeeld, geen beeld van zijn mogelijkheden en beperkingen, geen zicht op zijn talenten, kwaliteiten en vaardigheden, heeft geen doel en denkt weinig na over welk leven hij zou willen leven. Hij volgt in de regel zijn onmiddellijke voorkeuren, vaak mede (of vooral) bepaald door de cultuur of door de ander.

Dit vraagt bereidheid tot zelfreflectie en tot zelfbewust leven.

Zelfkennis betekent, antwoorden vinden op vragen als:

  • hoe heb ik tot dusver geleefd en wat heb ik daarvan geleerd
  • uit welk nest kom ik en wat heb ik daarvan meegenomen. Wat wil ik daarvan behouden en waarvan wil ik nu, in de huidige fase van mijn leven afscheid van nemen en vervangen door wat ik belangrijk vind.
  • wat voor kapitaal (cultureel, intellectueel, sociaal,moreel, levensbeschouwelijk en mogelijk financieel) heb ik mee gekregen en verworven.
  • wie zijn mijn grote voorbeelden, waaraan ik mij wil spiegelen.

waslijn In de bijlage vind je een werkvorm : Waar sta ik nu? Die je zal helpen om op deze en andere vragen een antwoord te vinden. Veel plezier. Het is niet eenvoudig, wel heel belangrijk.

2. daadkracht

De eigen handelingsbekwaamheid is een tweede dimensie van zelfzorg. Zelfkennis is op zich niet werkzaam. Daadkracht betekent: oefenen, discipline, confrontatie aangaan, de pijn niet uit de weg gaan, experimenteren, afscheid nemen en nieuwe wegen onderzoeken, het onbekende tegemoet treden. Nietzsche noemt dit op proef leven.

waslijn

Terwijl je dit boek leest, kun je gelijk aan de slag. De vraag is dus: wat we met de ideeën en inzichten uit dit boek in de praktijk kunnen uitrichten. Is dat wat er beweerd wordt ook voor mij toepasbaar? Daarom stel ik voor dat je je zelf bij het lezen, de vraag stelt: wat kan ik ermee en het inzicht vervolgens te toetsen of het voor jou ook zo werkt. Vervang de beschreven casus door je eigen ervaringen en situaties.

3. waarden oriëntatie

Zonder waarden oriëntatie zijn we spoorloos. Hier geldt de vraag: wat vind ik belangrijk. Ook geen eenvoudige vraag, wel een vraag die richting geeft en de mogelijkheid biedt te evalueren.

Zoals het kompas reageert op een magnetisch veld, zijn de waarden het magnetische veld, de zin van het leven. Het kompas wijst je de weg waarmee je de verschillende wegen (deugden, waarden, belangen etc.) kan bewandelen met als doel de zin van het leven, een leven als een Kunstwerk.

Wil het Leven werkelijk een Kunstwerk zijn, dan moet het uitzicht bieden op het goede leven. Het derde aandachtsgebied is het zoeken en bepalen van de eigen waarden. Het zoeken naar antwoorden op vragen als:  wat is voor mij het goede leven, wat wil ik in mijn leven, wat is fundamenteel voor mijn leven, wat zijn mijn voornaamste waarden, wat is mijn passie, wat is mijn levensopdracht, wat wil ik betekenen als mens, als ouder, als partner, als ondernemer, als manager, als. . . . .etc.

Dit is een pleit voor een authentiek levenshouding. Authenticiteit is geen pure zelfreferentie, zelfbetrokkenheid of zelfs narcisme. Het is geen relativerend vermogen zolang de mens maar zelf kan beschikken.

Authentiek is degene die op grond van een eigen levenshouding en eigen waarden zich conformeert aan de regels, eisen en verwachtingen of wel deze afwijst of daarvan afwijkt.

In Van Dale wordt authenticiteit omschreven als, oorspronkelijk,  . . waarvan de betrouwbaarheid is gewaarborgd.

4. Op tijd

Levenskunst is leren leven in de tijd, dus leven met het besef van eindigheid. Je kunt niet alles en zeker niet alles tegelijkertijd. Je moet keuzes maken, het juiste ogenblik bepalen dus ook op zoek gaan naar de criteria die het juiste ogenblik bepalen.

Als je niet vrijwillig over het leven nadenkt, wordt je door het leven ertoe gedwongen…”

citaat  Wilhelm Schmid.

Deze uitspraak leidt mogelijk tot het zelfverwijt: dat had ik veel eerder moeten doen…. Vrijwel iedereen kent de ervaring van het “te laat”. Velen vonden dat het roer om moest, weinige ondernamen actie en onttrokken zich aan bewuste levensvorm, alertheid en zelf- verantwoordelijkheid. Maar onthoud de volgende uitspraak: een “verkeerde” beslissing nu, was toe de beste keuze. “Had ik dat maar eerder geweten” is een ontmoedigende gedachte. Het is zoals het is . . . en ga maar na, hoe onzinnig de gedachte “had ik dat maar eerder geweten . .” Je verwacht van jezelf dat toen je de keuze destijds maakte, je net zoveel wist en had ervaren als nu. Wat een onzin!.

Levenskunst verwijst naar de belangrijke rol van het juiste ogenblik.

Zelf-verantwoordelijkheid betekent niet wachten tot het weer fout gaat. Het besef van eindigheid verrijkt het huidige leven. Hoe kan ons leven een kunstwerk zijn, voltooid aan het einde van ons leven wanneer we niet nu aan dat kunstwerk werken. Levenskunst is een vorm van persoonlijk rentmeesterschap, een investering in je eigen leven. Het gaat erom de touwtjes van je eigen leven in eigen hand nemen, in de brede zin.

Wat je nu doet of nalaat, heeft invloed op later en laat een spoor na. Er bestaat zo iets als het juiste moment. Om dat juiste moment te ontdekken is bezinning en toetsing aan je waarden nodig . . . .  en dat kost tijd. Elke actie, elke vakantie, je jeugd, de puberteit, je studentenleven, alles is eindig en ook het leven zelf is eindig. Levenskunst houdt rekening met de eindigheid. Levenskunst is leren leven in de tijd, in het nu, met de wijsheid van het verleden en de verlangens voor de toekomst. Er is maar een moment in je leven waarin je je toekomst, waarin je de kwaliteit van je leven kunt bepalen en dat moment is nu, het eeuwige NU.

Wanneer je wilt, lees dit nog maar een keer . . :  er is maar een moment in je leven waarin je je toekomst, waarin je de kwaliteit van je leven kunt bepalen en dat moment is NU.

5. Context – maatschappelijke oriëntatie

De maatschappelijke situatie speelt een beslissende rol. Zelfzorg volstrekt zich niet in een vacuüm, maar altijd in de concrete praktijk van alle dag: samen wonen, samen leven en werken, studeren, leren, kinderen opvoeden, leidinggeven, ondernemen, samen consumeren en nog meer.

Leven is samenleven. We leven samen in liefdesrelaties, families, gezinnen, vrienden, werkrelaties en in een maatschappij. Levenskunst is verbonden met de rollen die we vervullen en die een afgeleide zijn van de keuze die we hebben gemaakt als antwoord op de vraag “Wie wil ik zijn . . . in mijn rol als . . .  en als mens?” Ook weer geen eenvoudige vragen, maar wel erg richtinggevend.  En als je nu niet kiest, kon het wel eens zijn dat je op een gegeven moment tot de verzuchting komt: had ik maar . . .

  • Wij mensen leven in veel verschillende rollen en situaties. Behalve dat je vrouw, man, ouder, partner, broer of zus of vriend(in) bent, leven we ook in allerlei prive situaties, Om je leven een “beetje”overzichtelijker te maken, stel ik voor een onderscheid te maken tussen: jouw prive leven, je professionele leven en je persoonlijke leven.

PRIVE LEVEN IMG

Eerst maar een klein onderzoekje: weet je wat het verschil is tussen je prive leven en je persoonlijke leven. In mijn werk kom ik toch redelijk vaak tegen dat mijn klant dat verschil niet kan aangeven. . . . en dat is vaak dan ook de reden voor het feit dat men het gevoel heeft de touwtjes van het eigen leven niet in eigen hand te hebben, wanneer je geen oog hebt voor je persoonlijke leven en daar dus geen aandacht aan besteedt, dan glipt het leven als het ware door je vingers.

Als we het verschil niet kunnen aangeven tussen die 3 verschillende contexten, dan lopen we aardig het risico, dat alles door elkaar gaat heen lopen en het heel lastig wordt om goede keuzes te maken, bij voorbeeld keuzes tussen werk en prive leven.

Welnu,  je prive leven omvat je gezin, je familie en vrienden, je sportclub of hobby club, je huis en andere bezittingen, je vakantiereizen enz.

Je persoonlijk leven heeft alleen en uitsluitend met jezelf te maken: je gezondheid niet alleen je fysieke gesteldheid ook je emotionele en mentale welbevinden, je zelfbeeld, ben je “een beetje” blij met jezelf, blij met dat je leeft, ervaar je jezelf als

een optimist of heb je de neiging richting onmacht te kijken. Weet je wat je met je leven (in de verschillende rollen) wilt of ben je vooral gefocust op wat je niet wilt en wat je wilt vermijden. Hoe ga je om met tegenslagen en mislukkingen, hoe ga je om met emoties zoals boosheid, onzekerheid en verdriet.

Er zijn nog een heleboel andere kenmerken van deze drie “levens” te noemen en gaande weg in het boek zul je die ook tegenkomen.

Voor dit moment is het van belang het volgende te zien: jouw persoonlijke leven is het draagvlak voor je prive en voor je professionele leven. Je kunt jezelf nu de vraag stellen hoeveel aandacht krijgt . . . . . (hier je voornaam invullen) van  . . . . .  ( ook hier je voornaam invullen) Hoeveel aandacht besteed ik aan mijn persoonlijk leven ?????

Je bent de belangrijkste persoon in je leven! Het ontwikkelen van je persoonlijkheid is belangrijker dan het ontwikkelen van je carrière. Je persoonlijkheid wordt (vanzelf) zichtbaar in je rol als professional, als ouder, als partner.

Levenskunst speelt zich af binnen kaders, binnen een maatschappelijke context. Dit vraagt van de levenskunstenaar dat hij vaak ook een duivelskunstenaar zal moeten zijn om uit de vele verlangens te kunnen kiezen en deze ook te realiseren. Levenskunst betekent dat je aandacht hebt voor en rekening houdt met je maatschappelijke situatie en dat je leert om je te verhouden tot de regels en verwachtingen die gelden in de omgeving, waarin je leeft.

6. Samenvattend

Ook wanneer je zorgt voor zelfkennis, handelingsbekwaamheid en motivatie zal het niet lukken om een geheel eigen levenshouding te ontwikkelen, omdat de tijdsfactor en de maatschappelijke situatie steeds een rol speelt.

De levenshouding die hieruit voortvloeit is een toestand van praktische levenswijsheid van waaruit je besluit te handelen of juist niet.

De verschillende aspecten van het mens-zijn: denken, voelen, willen en kunnen, volstaan afzonderlijk niet. Ze zijn niet los verkrijgbaar maar vormen een diepe samenhang die voortdurend dient te worden getoetst aan de vraag: wie wil ik zijn.

Een levenshouding betekent dat we onder (bijna) alle omstandigheden in staat zijn tot vriendelijk gedrag, tot kalmte en geduld, tot een effectieve en liefdevolle houding. Of het altijf lukt, is een andere vraag! Levenshouding wil zeggen dat we op een zelf bepaalde wijze (autonoom en authentiek) handelen en reageren. Levenshouding is dus geen abstract begrip, maar is altijd van iemand, ze vormt de kern van iemands persoonlijkheid.

Bezield leven

Bezield leven betekent dat je leeft vanuit een weten, dat je de moeite waard bent. Het bekent dat je moed, compassie en verbondenheid een belangrijke plek toekent in je leven, waardoor je ’s morgens bij het wakker worden denkt: “wat ik vandaag ook doe of laat, ik ben genoeg!” En het betekent dat wanneer je ´s avonds naar bed gaat, je denkt: “neen, ik ben niet perfect. Ik ben kwetsbaar en soms bang en onzeker, maar dat doet niets af aan het feit dat ik moedig bent en het waard ben liefde te ontvangen, liefde te geven en erbij te horen. Ik ben dankbaar voor . . “ Dit vind je mogelijk zogenaamde softe gedachten, maar controleer maar of het voor jou werkt.

In het voorgaande is veelvuldig over autonomie, authenticiteit, levensvreugde  en liefde gesproken. Aangezien al deze onderwerpen samenhangen met Levenskunst, volgen hier nog enkele aantekeningen over deze onderwerpen.

Autonomie en authenticiteit

Autonomie en authenticiteit zijn hiervoor al in verband gebracht met Levenskunst, vandaar nog een toevoeging over deze thema’s. Ook levensvreugde is een aspect van grote betekenis in het kader van Levenskunst. Tot slot in dit hoofdstuk, ook nog enkele aantekeningen met betrekking tot het thema: je bent geliefd. Simpel omdat liefde een allesbepalende waarde is in de Levenskunst.

1. Autonomie

Volgens van Dale: zelfstandig in ethisch en filosofische zin; levend naar eigen waarden. Andere woordenboeken: van binnen uit bestuurd, zelfregulerend, onafhankelijk van primaire (vergelijk: pre-rationele fase) drijfveren; eigen-wettig.

Wanneer autonomie wordt vertaald als zelfbeschikking, zelfredzaamheid, zelfverantwoordelijkheid, zelfbeheer, zelfbepaling etc., dan reist de vraag hoe deze vorm van autonomie zich verhoudt tot de leefomgeving. In het boek “Voorbij het dikke-ik” bespreekt hoogleraar Kurneman de verontrustende uitvergroting van het autonome individu dat zich heeft bevrijd van vele vormen van moreel gedrag: lomp gedrag, anderen opzij duwen, alleen voor je eigen belangen gaan, onverzadigbaarheid en zelfingenomenheid.

Autonomie is en blijft bijzonder belangrijk. De vraag is in welke mate het mag worden opgevat als individuele vrijheid. In combinatie met dominante ideeën over geluk leidt dat tot gedrag dat zich voornamelijk richt op eigen eisen en wensen en dat prestatie de richtlijn van het leven wordt.

Hoe kunnen we autonomie bevorderen zonder het Dikke-ik te bevorderen. Kurneman zoekt het onder meer in een nieuwe “diepe autonomie”. Dat begrip verwijst naar vrijheid en persoonlijke voorkeuren, en naar directe en intieme contacten tussen mensen.

In de relatie met anderen willen we gewaardeerd worden voor wie we zijn, voor onze eigenheid. We willen niet dat de ander ons de wet voorschrijft. Als mensen elkaar de wet voorschrijven ondermijnt dat de relatie.

Autonomie behelst dus individuele vrijheid in combinatie met eigenheid en afhankelijkheid.

Onafhankelijkheid is het vermogen afhankelijk te zijn met behoud van eigenheid. Ja, de vorige zin klinkt als een lastige paradox. Maar als je erover nadenkt zul je inzien dat onafhankelijkheid niet bestaat. Denk alleen maar aan het gas uit Rusland of de openingstijden van AH. Je bent werkelijk onafhankelijk wanneer je met deze grenzen van onafhankelijkheid kunt leven.

Dit geldt ook voor vrijheid, je bent pas echt vrij wanneer je kunt omgaan met de beperkingen. Ook een paradox.

Diepe autonomie is ook een manier waarop mensen met elkaar iets goeds en betekenisvol proberen vorm te geven. Iets goeds tot stand willen brengen niet omdat het moet, maar omdat het betekenis heeft en zin heeft. De diepe autonomie komt ook tot uitdrukking in MVO: Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen.

Autonomie is geen onafhankelijkheid, geen onkwetsbaarheid, geen almacht en geen totale zelfbeschikking. Autonomie heeft te maken met het besluit het eigen leven een goede, mooie en betekenisvolle vorm te geven. Het verwijs eerder naar een zekere weerbaarheid, vanuit je je eigen levenshouding in het leven staan.

Autonomie wordt ook wel als negatieve vrijheid beschouwd: de vrijheid om te handelen zonder dwang van anderen. Positieve vrijheid betekent dat je de auteur, de regisseur van je eigen leven bent: levenskunst.

Levenskunst: zorg voor jezelf en authenticiteit “wat betekent een goed leven voor mij”? Deze vraag kunnen we niet alleen beantwoorden. De levenskunstenaar zal zich open moeten stellen voor anderen en toestaan dat zijn idealen en uitgangspunten kritisch worden bevraagd. “Autonoom ben je niet”, aldus Dohmen, “maar je kunt het leren om het te worden”.

2. Authenticiteit

De authentieke levenskunst is antiautoritair en anticonformistisch. Het is geen pure zelfreferentie, zelfbetrokkenheid of zelfs maar narcisme. Om authentiek te kunnen zijn moet je jezelf kennen. Zelfkennis is de basis.

Dit impliceert de bereidheid de persoonlijkheid vormende aspecten zoals set van overtuigingen, waarden verdedigingsmechanismen en maskers te willen onderzoeken en te toetsen aan de omgeving en zo nodig te herzien. Authentieke levenskunst is gebaseerd op een bewuste eigen keuze met volledige acceptatie van de consequenties.

De authentieke mens is trouw aan zichzelf en dat is iets anders dan gewoon doen wat in hem opkomt. Hij maakt zijn eigen keuzes getoetst aan zijn waarden, gericht op een zinvol en betekenisvol bestaan, in relatie tot de relevante omgeving. Authentiek leven is leven vanuit je Hart in verbinding met de Mind. Authenticiteit betekent ook leven met de vraag “wie ben ik” en te leven met het verlangen “te worden wie ik ben”.

“Met groot verlangen begroet degene die ik ben, degene die ik kan zijn”.

 

Authenticiteit betekent “echt”: zuiver, oprecht zoals echte liefde. Authenticiteit heeft te maken met de persoonlijke identiteit en de vraag wat maakt iemand tot wat hij wezenlijk is. Als ik “dat” niet kan worden, mis ik het doel van mijn leven, ik mis dan wat mens-zijn voor mij betekent.

Authenticiteit verwijst vooral naar de deugd van waarachtigheid, oprechtheid, ook al zijn er vele omstandigheden waarin mensen op goede gronden zich anders zounden willen voordoen dan ze zijn.

Authenticiteit heeft ook zijn prijs, de prijs van anticonformistisch zoals “er niet meer bij horen”. De drijvende kracht achter de inauthenticiteit is angst, angst voor de pijn.

Onwaarachtig is een poging om de eigen verantwoordelijkheid te ontlopen. Tegelijkertijd is authenticiteit een normatief concept, een moreel ideaal.

Authenticiteit kan worden gezien als een opdracht, een taak trouw zijn aan jezelf. Het vraagt kennis, inzicht en weten hoe je jezelf wilt uitdrukken. Er is moed voor nodig, aandacht en doorzettingsvermogen. Trouw zijn aan de waarden en keuzes die je gemaakt hebt.

De authentieke mens wil niet leven in de uiterlijke schijn van plat hedonisme en korte termijn genot… uiteindelijk moeten we zelf de vraag beantwoorden “is mijn leven een Kunstwerk”.

Levensvreugde

Het thema levensvreugde nodigt ons uit in ons levensverhaal te zoeken naar sporen die gekenmerkt worden door vreugde en levenskunst. Zulke sporen brengen ons in aanraking met onze eigen Levenskunst, onszelf als Levenskunstenaar.

Levenskunst en levensvreugde zijn de brandstof voor ons Kunstwerk, ons leven als Kunstwerk.

Blijdschap kun je niet maken, het wordt niet automatisch opgeroepen. Maar in ieder van ons bestaat naast verdriet, angst, teleurstelling en tegenslagen ook een plek van vreugde. Vaak zijn we van die vreugde afgesneden en dan zien we geen reden voor blijdschap. En soms klagen we ook liever omdat we daarmee meer aandacht krijgen dan innerlijke tevredenheid en een vrolijk hart.

De vreugde in ons heeft vele facetten: de stille innerlijke vreugde – onaantastbaar -, explosieve en uitbundige vreugde, blij-zijn met ons zelf, met wie we zijn, blij-zijn met het leven. . . .

Blijdschap kun je niet even maken, maar iedereen heeft de ervaring van blijdschap. Door aan de ervaringen terug te denken die verbonden zijn met blijdschap, komen we weer in contact met onze blijdschap en wordt de heilzame werking daarvan weer opnieuw werkzaam. Deze heilzame werking stelt ons in staat de oude pijn en onze verwondingen te dragen.

Het thema vreugde nodigt uit in jouw levensverhaal te zoeken naar sporen die gekenmerkt waren door vreugde en levenslust. In plaats van voortdurend stil te staan bij alle mislukkingen en tegenslagen, worden we uitgenodigd terug te denken aan belevenissen waarbij we vol van blijdschap en vrolijkheid waren en waarvoor oprechte dankbaarheid op zijn plaats is.

Zo komen we op het spoor van levenslust, zo kunnen de wonden – die ook bij ons levensverhaal horen – genezen.

Onze taak is het spoor van onze levenslust te (her-)ontdekken. Vreugde is voor ons lichaam en onze ziel heilzaam. Elke dag is een uitnodiging om de levensvreugde op de bodem van je hart opnieuw te ontdekken.

En dan kan de bron weer opnieuw stromen. Bekijk je leven heel bewust vanuit het oogpunt van de vreugde. Vanuit de sporen kun je de weg ontdekken en vrijmaken om verder te groeien. . . . . met vreugde.

Je bent geliefd.

In het voorgaande hebben we gesproken over het belang van zelfkennis. Zelfkennis waardevol, maar alleen wanneer je daarbij ook aardig kunt zijn voor jezelf, een beetje mild en misschien wel vergevingsgezind kunt zijn voor jezelf. Simpel, omdat zelfkennis je ook confronteert met je zwakke en kwetsbare kanten.

Hoewel het heel belangrijk is om jezelf te kennen, is er iets dat nog belangrijker is voor een bezield leven voor een leven als een Levenskunstnaar: van jezelf houden. En als je dat te “soft”vindt, wees aardig voor jezelf, een beetje mild en zoals gezegd misschien ook een beetje vergevingsgezind.

“Gij zijdt mijn geliefde Zoon”…………Wij worden bemind door onze ouders, partners, onze kinderen, onze vrienden en door onze leraren. Dat is de waarheid van ons leven…en als ik stil word en mijn aandacht richt op mijn hart, dan hoor ik dit ook in mijn hart en ervaar ik deze liefde voor mezelf. Dan kan ik rusten bij mijzelf.GOD IMG

Zo geef ik de waarheid gestalte, want hoe kan ik zoeken naar schoonheid en zoeken naar liefde tenzij ik de schoonheid en de liefde al ken. Ik kan alleen iets zoeken wat ik ken en tot op zekere hoogte al gevonden heb.

Hier speelt het aspect van “schuld”en “onschuld”. Ons ego is verbonden met “schuld”. Wanneer we uit het nest stappen, niet voldoen aan de verwachtingen van onze ouders, de maatschappij, dan voelen we “ schuld”. Ons hart kent geen schuld of onschuld.

We worden uitgenodigd de waarheid, dat geliefd zijn, te laten doordringen in ons denken en ons handelen. Zo worden we wie we zijn, de geliefde. Zodra de golven aan de oppervlakte van ons bestaan niet meer worden bewogen door de diepste onderstroom van ons leven, ebt onze levensenergie en levenslust weg.

Het vraagt moed om te aanvaarden dat we geliefd zijn, ook al wijst de wereld ons af (dan horen we er niet meer bij . . .  en daar worden de eerste schuldgevoelens geboren.) Waarschijnlijk zullen we ons hele leven daarmee bezig blijven omdat de wereld om ons heen, ons ego, ons proberen te vangen in het harnas van twijfel aan jezelf, zelfonderschatting, zelfafwijzing en zelfmiskenning.

Het is een hele klus om al die stemmen in mij het zwijgen op te leggen. Alleen dan zal ik mijn stem in mijzelf, in mijn hart kunnen horen die mij zegent.

Een zegen overstijgt het onderscheid tussen bewondering en afkeuring tussen deugd en ondeugd. Een zegen raakt aan geliefd-zijn. Het beeld dat ook hier past is de Verloren Zoon van Rembrandt.

Telkens wanneer men je pijn heeft gedaan, telkens wanneer je je beledigd of afgewezen voelt, durf dan tegen jezelf te zeggen: de waarheid over mijzelf is anders, ook al doet het nog zoveel pijn. Een bekende uitspraak van Ghandi: “niemand kan mij niet beledigen, als ik dat niet wil”, zegt op een andere manier hetzelfde.

Ook hier past dankbaarheid. Het is het beste medicijn tegen de afbrekende gevoelens van afwijzing, ongewenst zijn, zelfverwijt en elke andere vorm van lijden. Hoe meer we kiezen voor dankbaarheid, hoe minder moeite het kost om meer redenen tot dankbaarheid te zien. Zoals liefde, liefde voortbrengt, zo brengt dankbaarheid, dankbaarheid voort.

Maar pas op,  elke omstandigheid kan een aanleiding zijn voor dankbaarheid of voor achterdocht, cynisme en ontevredenheid. Het goede nieuws is dat we de vrijheid hebben om te kiezen. Wanneer we ons veilig voelen bij onszelf en bij de ander, wanneer we bij onszelf kunnen rusten, dan kunnen we rusten bij een ander. Wanneer je de liefde in jezelf  kan ervaren, kun je de liefde van de ander ontvangen. Het is de taak van de mens zich te laten beminnen.

Alleen wanneer we onze pijn en verwondingen aanvaarden, kunnen we de wonden genezen.

Geen enkele wond zal helen als ik niet bereid ben de verantwoordelijkheid voor mijn wond te nemen en de wond te verzorgen. Maar genezing is vaak moeilijk omdat we geen pijn willen hebben. Alleen met onze liefde kunnen we onze wonden helen. Alleen de geliefde in ons kan dat. Alleen dan leven we als een Levenskunstenaar.

waslijn Levenskunst betekent dat ik erin slaag mijn leven zodanig in te richten, dat het in overeenstemming is met mijn waarden, mijn diepste overtuigingen en idealen.

1. Reflectie levensvreugde.

Kijk terug in je leven en kijk naar je huidige leven. Door wie wordt je geliefd, wie houdt er van jou. (houden van kent vele niveaus, genegenheid, vriendschap  . . . . . onvoorwaardelijke liefde), kijk en ervaar.

Mediteer hierop, luister naar je Hart en ervaar de Geliefde in jezelf. Zelf liefde is geen geitenwollen sokken-gedoe. Zelf liefde komt tot uitdrukking in: zelfaanvaarding, zelfrespect, zelfwaardering (met behoud van de verantwoordelijkheid om te blijven ontwikkelen) en blij zijn met jezelf en blij zijn met je leven.

2. Avondritueel

Terugkijkend over de afgelopen dag, stel jezelf de volgende vraag elke avond voordat je inslaapt: : “waarover, over welke gebeurtenissen welke ontmoetingen, prestaties etc. ervaar ik vreugde, waarvoor ben ik dankbaar”

Besluit om van je leven een Kunstwerk te maken. Neem deze beslissing nu, ook al weet je nu nog niet precies hoe of wat. Ook al weet je dat het niet altijd zal lukken en ook al weet je dat het niet altijd even eenvoudig zal zijn.

Benut de kracht van kiezen, kies er nu voor om van je leven een Kunstwerk te maken, besluit nu om een Levenskunstenaar te zijn.

3. Autonoom

Wat betekent autonoom zijn voor jou zelf? Wanneer je besluit om autonoom te zijn in de meerdere rollen die je vervult, wat gaat je dat “kosten”?

4. Authentiek

Waaraan wil je herkend worden? Wat krijgt de omgeving te zien wanneer jij authentiek bent?

5. Levensvreugde

Hoeveel plezier heb jij in het leven ? Hoeveel aandacht krijgt levensvreugde van je? Hoe belangrijk is plezier in Leven en Werken voor je? Hoe leidend is deze waarde voor jou?

6. Geliefd zijn

Vraag jezelf af: heb ik het recht om lief te hebben en heb ik het recht dat anderen van mijn houden. Het is belangrijk bij het beantwoorden van deze vraag je te realiseren dat wat je “doet” niet altijd gewaardeerd wordt, maar jij als mens heeft dan nog steeds het recht op liefde te ontvangen, ook al heb je ook de verantwoordelijkheid om je gedrag te evalueren en eventueel te corrigeren.

 


 

Bron / literatuur:

  • Tegen de onverschilligheid, Joep Dohmen
  • Boek van Levenskunst, Anselm Grun
  • Moderne levens lopen niet van zelf, Joep Dohmen
  • Een parel in Gods ogen. Henri Nouwen
  • Van oude en nieuwe deugden – Maarten van Buuren en Joep Dohmen

 

 

 

Reageer op dit artikel

Your email address will not be published. Required fields are marked *