Hoe zet ik mezelf vast en waarom is veranderen zo lastig?

In dit hoofdstuk wordt kort beschreven hoe we onszelf vastzetten in onze groei en ontwikkeling. We kennen allemaal self fulfilling prophecy, waarvan ons doemdenken een voorbeeld is. Dit hoofdstuk is van belang om te kunnen weten hoe we onszelf kunnen “bevrijden” en de toekomst van ons leven weer in eigen hand kunnen nemen.

Verder beschrijf ik in dit hoofdstuk waarom veranderen zo lastig lijkt. Dit deel zal je helpen op een andere manier naar veranderen te kijken. Om maar gelijk een van de grootste belemmeringen te noemen: laat mij maar, ik ben goed genoeg, neem me maar zoals ik ben . .

Leve de Mislukking

In hoofdstuk 1 heb ik al een kompleet overzicht gegeven van de Achtbaan van Leven en Werken.

Je zult je dan herinneren dat het onderste deel in gang wordt gezet door:

  • ons oordeel: het is niet goed, ik ben teleurgesteld, ik ben boos en wil me er niet mee bezighouden . .enz. enz.
  • onze verwachtingen: ik had niet verwacht dat . .
  • onze vooronderstellingen: dat is toch bij iedereen bekend . . !
  • onze overtuigingen: zo iets doe je toch niet . . .

Vul dit maar aan met je eigen ervaringen.

Je zult herkennen dat het in dat oordeel, voornamelijk over anderen of omstandigheden buiten jezelf gaat. En als het over jezelf gaat, had je van jezelf verwacht dat je wel zou slagen, wel dat resultaat zou behalen, wel dat kontact zou kunnen leggen. Dus niet !vastzitten

Maak maar je eigen voorbeelden. Je zult legio voorbeelden kunnen aanhalen uit je dagdagelijkse of professionele leven.

In de figuur kun je zien dat je door het oordeel, haast automatisch belandt in negatieve gedachten en gevoelens. Je herkent ongetwijfeld de negatieve spiraal: geen of onvoldoende invloed, onmacht en inefficiënt gedrag. We blijven strijden en accepteren niet dat we het resultaat niet hebben gehaald, we gaan nog harder werken, nog meer druk uitoefenen, nog meer  controleren en we herhalen vele malen wat we al eerder hebben gedaan in de hoop dat het beter wordt. Nou niet dus!

We zetten onszelf vast en uiteindelijk functioneren vanuit angst, zetten onszelf in de slachtofferrol en zetten we onszelf vast, in de door onszelf gemaakt gevangenis. Ja en de grap is ook dat we niet alleen die gevangenis zelf hebben gemaakt, we zijn ook nog zelf de cipier, we staan in onze zelf gemaakte gevangenis met de sleutel in ons hand.

Het is goed om daarvan de humor in te zien, hoe idioot willen we het hebben. We willen allemaal succesvol en gelukkig (wat dat ook moge betekenen) zijn, vaak weten we ook wat we willen en toch blijven we maar in hetzelfde kringetje draaien tot dat we definitief vastlopen en misschien onze droom dan maar opgeven.

Ons oordeel vernauwt ons waarnemingsvermogen, het oordeel werkt als oogkleppen en uiteindelijk maakt het oordeel dat we onze verantwoordelijkheid niet meer of niet voldoende nemen.

Een oordeel is gebaseerd op de keuze: is het goed of is het slecht. Misschien een beetje erg zwart-wit om het zo op te schrijven, maar kijk maar eens hoe definitief we kunnen zijn in ons oordeel. We vinden dat we gelijk hebben . . . en waarschijnlijk heb je ook gelijk, maar je schiet er niks mee op, in tegendeel we zetten onszelf vast in die andere belemmerende overtuiging: het is toch zo, ik heb toch gelijk . . .en we blijven de oplossing zoeken buiten onszelf.

Het oordeel stopt het nemen van de verantwoordelijkheid en daarmee ontnemen we onszelf de keuzevrijheid, het vermogen om anders te handelen.

 

En pas op! Stoppen met oordelen betekent NIET dat je geen (eigen) mening mag hebben of niet mag uiten. Het is een ogenschijnlijk klein verschil tussen een oordeel en je mening. Welnu het verschil zit hem in het feit dat een oordeel is gebaseerd op goed of slecht.

Stoppen met oordelen betekent ook NIET dat je alles maar moet accepteren, en zeker niet dat je over je heen moet laten lopen. Geef je mening, zonder oordeel.

 

Een oordeel komt nog veel harder aan wanneer het oordeel persoonlijk wordt. Daarom geef je mening eventueel met de aanvulling dat je de persoon in kwestie wel ziet zitten, en dat je zijn / haar gedrag niet kan aanvaarden.

De sleutel

De sleutel om onszelf te bevrijden is, te zien en te aanvaarden, dat we met ons oordeel onszelf in deze situatie hebben gemanoeuvreerd.

De absolute sleutel is verantwoordelijkheid nemen voor het feit dat ik (jij dus ook) mezelf in deze fase heb gemanoeuvreerd. Door de verantwoordelijkheid te nemen, trek je alle invloed, alle kracht naar jezelf toe.

Als kind ontberen we het vermogen om zelf objectief te oordelen. Alle beelden, patronen en waarden / overtuigingen worden veelvuldig – vaak onbedoeld en onbewust en met de beste bedoelingen – op ons netvlies geprojecteerd door onze opvoeders, begeleiders en iedereen in onze omgeving, die van enig belang is .

Die beelden blijven tot ver in onze volwassenheid bestaan . .  en tegen de tijd dat je oordeelskracht begint te ontwikkelen, ga je deze beelden zien als echte feiten in je leven en werken. We vragen onszelf niet eens meer af of het wel klopt. Tenminste, je kunt je nu als volwassene wel afvragen of het niet eens tijd wordt voor een andere manier van kijken.

De sleutel

de sleutel

Het goede nieuws is, dat we zelf de “touwtjes van ons eigen (werkzame) leven in eigen hand kunnen nemen”. Neem de verantwoordelijkheid: je hebt zelf een belangrijk aandeel in de ontstane situatie, neem die verantwoordelijkheid.

Het is niet simpel, wel eenvoudig: stop met oordelen, neem de verantwoordelijkheid voor de situatie waarin jezelf hebt gebracht. Ja, je leest het goed, waarin jij jezelf hebt gebracht. Je bent mogelijk niet als enige verantwoordelijk voor de situatie . . maar je  hebt er zelf een aandeel in, en alleen op dat aandeel heb je invloed, neem de verantwoordelijkheid voor je eigen aandeel.

Oordelen stopt het nemen van verantwoordelijkheid voor het eigen aandeel in de ontstane situatie. Oordelen schaadt het juiste luisteren, schaadt het juiste spreken en uiteindelijk het juiste handelen.

Stop met oordelen, het is niet goed of het is niet slecht, het is zoals het is. Of je je nu druk maakt, boos bent of ergert . . het is zoals het

Kwetsbaarheid is een krachtig wapen. Het feit dat wij onszelf en alles en iedereen om ons heen, de situatie, de medemens, collega, manager  . . . in vrijheid  betekenis kunnen geven, is de goddelijke scheppende kracht in ons hart.

Wanneer vroegere overtuigingen zijn bevroren tot absolute waarheid dan zitten we gevangen in ons eigen “geloof” en zijn dan niet verbonden met ons hart. Als we ons bevrijden van die absolute waarheid (het oordeel) ontstaat er ruimte om (mede)schepper van onze, van de wereld (organisatie) te worden.

Elders in dit boek zul je het onderstaande opnieuw tegenkomen. Deze gedacht is ook op vele manier toepasbaar in ons leven.

Geloof niet alles wat je denkt. Let op: geloof niet alles, wat je denkt.  We denken wat af . . en als we alles geloven wat we denken, dan hebben we geen vragen meer, dan zit ik gevangen in mijn eigen beelden en dan ben ik waarschijnlijk ook minder leuk gezelschap. Ik vind dat ik mezelf vragen moet blijven stellen. Wie geen vragen stelt wordt een extremist. – bron: Trouw – letter en geest 13.12.2014

Of kwetsbaarheid ons zwak of krachtig maakt, is een kwestie van keuze en van moed.

zenmeester

Een Zenmeester trainde zijn leerlingen in het beoefenen van Aikido. De ontwikkeling van innerlijke kracht en energiebeheer is belangrijker dan uiterlijk vertoon. Ai staat voor harmonie, Ki staat voor innerlijke kracht en Do staat voor de weg. De leerlingen ontwikkelde zich op een geweldige manier en waren inmiddels haast zo volleerd als de Meester. Een van de leerlingen waagde het erop en daagde de Leermeester uit, wetende dat de kans om te verliezen reëel was. De leerling wilde nu wel eens bewijzen, dat hij de Leermeester wel kon verslaan.

De overige leerlingen vormde een kring. De Leermeester en de uitdager stonden in de kring, bogen voor elkaar en de krachtmeting begint. De uitdager wetende dat de Leermeester mogelijk veel behendiger is dan hij zelf, gooide het over een andere boeg. Hij begon de Leermeester uit te schelden, en hem voor alles en nog uit te maken. De Leermeester verroerde zich niet en bleef de uitdager aankijken. Maar de uitdager ging door met schelden en allerlei verwensingen, de Leermeester bleef hem aan kijken en verroerde geen vin. De uidager ging maar door . . totdat hij zo vermoeid en radeloos was, dat hij letter en figuurlijk met zijn “staart tussen de benen” afdroop.

De achtergebleven leerlingen wendde zich tot de Leermeester: Meester we begrijpen u niet . . u had in een beweging uw tegenstander kunnen vloeren, maar u bleef onbewogen staan. Hoe zo, Leermeester ???

De Leermeester antwoordde: als iemand jou een cadeautje wil geven en je aanvaard het cadeau niet, wie blijft dan met het cadeau zitten ?!

Dit verhaal laat zien hoe we met kwetsbaarheid kunnen omgaan. De Leermeester overtuigd van zijn oprechte bedoelingen, zijn wens om zich verder te ontwikkelen en uit respect voor zijn tegenstander, stelde zich open op in de overtuiging er mogelijk nog iets viel te leren. En hij wist ook, dat de ander hem alleen maar kon kwetsen, wanneer hij (de Leermeester) dat zelf wilde. Deze openheid maakte hem sterk, terwijl hij ook open stond voor al hetgeen hij nog kon leren.

Mooie zienswijze: je kunt mij alleen maar kwetsen wanneer ik dat wil!

Ja, we zijn kwetsbaar als het gaat om ons uiterlijk, wanneer het onze intelligentie, vaardigheden en kwaliteiten betreft, we zijn kwetsbaar in hoe we dingen doen of juist niet doe, we zijn zelfs kwetsbaar in hoe en wat we denken. Samengevat zou je kunnen zeggen dat we kwetsbaar zijn op het niveau van ons ego, maar ook daar gaan we zelf over.

Later kom ik hierop terug, maar voor nu, kunnen we vast stellen dat wat er ook over ons wordt gedacht en / of gezegd door anderen en ook door mezelf: ik (jij dus) bent een waardevol Mens. Punt!

Deze innerlijke waarheid ontslaat ons echter niet van de verantwoordelijkheid te kijken en luisteren naar de feedback, kritiek of mening van de ander, want we hebben die input nodig om te kunnen groeien. Dat cadeau kunnen we met een gerust hart ontvangen, want we gaan er zelf over of en zo ja, wat we ermee doen.

Vrijheid en gebondenheid

Een andere manier waarop we onszelf vastzetten is de manier waarop we naar zaken als vrijheid, zelfvertrouwen en zekerheid kijken. Veelal zijn we in ons denken meer gericht op het vermijden, niet aanvaarden , niet willen hebben van onvrijheid, gebrek aan zelfvertrouwen en het tegengaan van onzekerheid.

En ga maar na, hoe meer zekerheid je zoekt, des te onzekerder wordt je. Klopt het ? en hoe is dat voor zelfvertrouwen ??

Ons verlangen naar vrijheid brengen we tot uitdrukking door het tegenovergestelde zo veel als mogelijk buiten de deur te houden. We gaan ons niet verliezen in een semantische discussie wat de definitie van vrijheid is. Wat ook onze definitie ook is : vrijheid is het vermogen om te kunnen omgaan met de beperkingen. “Ik bepaal zelf wel of, en wat ik      doe . . “ is geen vrijheid, het is gebondenheid omdat er regels, afspraken en wetten zijn.

Zo is zekerheid het vermogen om te kunnen omgaan met onzekerheid, kunnen omgaan met het onverwachte en het onvoorspelbare. We weten het allemaal, zekerheid bestaat niet. maar hoe meer we ernaar zoeken des te onzekerder worden we. Wanneer we de onzekerheid aanvaarden, zijn we vrij om te handelen zoals op dat moment in die situatie voor ons het beste is.

Zo kunnen we ook naar zelfvertrouwen kijken.

Dat geldt voor veel andere houdingen en opvattingen. Sommige van ons zijn ervan overtuigd dat ze “alles moeten kunnen” . . zelfs als ze het nog niet hebben geleerd. In het aanvaarden van het gegeven feit dat er grenzen zijn aan onze vermogen (in die context en op dat moment) kunnen we maar beter ons hoofd buigen, dan bevrijden we onszelf.

Dit geldt ook voor onze imperfectie. We schamen ons ervoor dat we imperfect zijn. Ja, jammer dat ik imperfect bent, maar het is gewoon zo. Ook hier geldt dat wanneer ik me verzet tegen die imperfectie ik mezelf weer “gevangen” zet in mijn zelfgemaakte gevangenis. We zijn net als iedereen een mens, voor wie de menselijke maat geldt. Dit is tot op zekere hoogte een redelijk rationele manier van denken. En toch, blijven we ons vergelijken met anderen en proberen we “beter” te zijn dan anderen. Er is niks verkeerds om een gezonde competitie aan te gaan, er is niks verkeerds om je aan anderen te spiegelen met als doel groet, ontwikkeling en eventueel verbetering. We kunnen ook een beetje mild zijn voor onszelf (misschien wel een beetje vergevingsgezind), in  elk geval is het prettig om een beetje aardiger te zijn voor mezelf.

Wanneer we de strijd tegen imperfectie opgeven, zijn we vrij en kunnen we uitzoeken hoe en waarmee we verder willen om bij voorbeeld een Kunstwerk van ons Leven te maken.

Controle

Dit onderwerp past natuurlijk in meerdere hoofdstukken. Controle heeft ook en sterke relatie met ons denken en ook met emoties. Wanneer ik denk dat “ het” misgaat dan zal de daarmee samenhangende onzekerheid (angst) de behoefte aan controle oproepen. Dit onderwerp heeft natuurlijk een sterkte samenhang met het voorgaande: zekerheid en zelfvertrouwen. Het gebrek aan zekerheid en vertrouwen roept in vrijwel alle gevallen de behoefte aan controle op.

Energy flows where attention goes. Dat was wij het meeste vrezen, daar denken we ook het meeste aan. Dat wat we vrezen willen we controleren. Het effect is vaak averechts. We voeden de angst en voeden daardoor juist datgene wat we niet willen.

In organisaties is dit duidelijk merkbaar aan het gedrag van de leidinggevende. Controle is van alle tijden en komt voor in allerlei situaties. Vooral wanneer wordt verondersteld dat de ander onwillig is, of niet (snel genoeg) in staat is om datgene te doen wat jij wilt, ontstaat de behoefte om de zaak onder controle te houden. Ook wanneer je denkt dat jij het niet (goed genoeg) kan, ontstaat ook de behoefte aan controle.

Kort en goed , het gemis aan vertrouwen, de angst om de invloed kwijt te raken, leidt onherroepelijk tot de behoefte aan controle. Ook wanneer iemand behoefte heeft aan waardering en erkenning van anderen, en vaak onbewust de waardering en erkenning niet ziet omdat ht nooit goed genoeg of nooit voldoende is, ontstaat dezelfde dwangmatigheid.

Mijn stelling is dat controle, creativiteit en professionaliteit verlamt en juist creëert wat men niet wenst. Controle is ook het zand in de raderen van elke relatie, ook van de liefdesrelatie. Diverse onderzoek bevestigen dit beeld. Het idiote is dat het geheel in feite niet minder is dan een “selffulling prophecy.”

Wat dan wel? Het antwoord is zo simpel als lastig is: loslaten, vertrouwen geven. “Ja, ja . . dat weet ik nou wel, maar wat als het fout gaat! Ik snap het wel, maar . . .“ is dan een veel gehoorde opmerking: we weten wat beter past, we deden een plas en het bleef zoals het was.  Herken je dit ?

Dus loslaten, vertrouwen geven. Overigens vertrouwen kan de ander niet verdienen, wel het geven vertrouwen beschamen. Dus alertheid, duidelijk kaders afspreken en de verwachte output vastleggen / resp. de wederzijdse verwachting helder en duidelijk uitspreken.

Het vraag wel moed om deze omslag te maken en het loont de moeite. Wees je ervan bewust dat je niet alleen kunt, dus betrek de ander bij je proces. En vergeet ook niet: een leven zonder risico bestaat niet.

En dan nog dit: loslaten is een veel gehoord advies: “je moet het loslaten . . “ Dat is wel lastig wanneer je verantwoordelijk bent voor bepaalde resultaten of zelf verantwoordelijk bent voor mensen.

Loslaten is anders vasthouden. Hiermee bedoel ik, kijk of en zo ja op welke wijze je je invloed op een andere wijze kunt aanwenden. Je zult wel moeten, want je blijft verantwoordelijk en mogelijk ook afhankelijk van de ander. Ook het simpele motto: if you always do what you always did, you will always get, what you always got” is een reden om op een andere manier vast te houden.

Waarom is veranderen zo moeilijk ?

Dit deel van het hoofdstuk handelt over de weerstanden die we ondervinden in elk veranderings-, groei- en ontwikkelingsproces. Het laat zien dat onze patronen: de angst dat de ander onze onvolkomenheden, onze onmacht en onkunde doorziet, het veranderingsproces bemoeilijken. Door het aanvaarden van onze imperfectie en kwetsbaarheid, komt onze innerlijke kracht tot zijn recht.

Voordat je verder leest: veel mensen hebben moeite met het woord ‘veranderen’. Aan dat woord is vaak de gedachte verbonden: “ben ik dan niet goed genoeg, ik wil gewoon mezelf zijn”.

In dit boek en in al mijn werk, bedoel ik met veranderen, jezelf ontwikkelen en groeien.

In onze opvoeding, opleiding en ervaringen hebben we patronen ontwikkeld. Als je een bepaald patroon bij jezelf gaat herkennen, kun je ze niet meer negeren. Mogelijk herken je het patroon waarbij jij ervan overtuigd bent, alles te moeten kunnen (zelfs wanneer je het nooit geleerd hebt) En elk keer dat je op je tenen loopt en het maximale (perfecte) eruit tracht te persen, loop je tegen een muur van onvermogen en/ of weerstand op, met als gevolg irritatie, frustratie en stress.

Als we bezield willen leven, als we met hart en ziel willen leven en werken, en als we de wereld tegemoet willen treden vanuit een sterk gevoel van eigenwaarde, dan ontkomen we er niet aan te praten over de dingen die ons daarbij in de weg staan, met name schaamte, angst en kwetsbaarheid.

Ook al herken je dit patroon en ook al zie je in, dat het onzinnig is, dan nog is het heel lastig het patroon te veranderen omdat we aan het patroon een betekenis hebben toegekend. Bij voorbeeld: dan bewijs ik dat ik veel kan, verwerf ik aanzien, dan ben ik belangrijk . . etc

Daarom wil ik eigenlijk niet zien, dat ik imperfect en kwetsbaar ben. We worstelen met schaamte en angst dat we niet goed genoeg zijn.

Ik wil liever niet (laten) zien dat ik imperfect en kwetsbaar ben.

 

Verandering is bij de mens als een ingeweven patroon, dat ons bestaan en onze ontwikkeling tekent. Het is de uitdrukking van het proces dat we evolutie en ontwikkeling noemen, een proces waaraan niemand zich wil en kan ontrekken.

Soms is de drang om te veranderen dominant aanwezig, denk maar eens aan een kind , dat “groot” wil worden of een student die staat te trappelen om echt aan het werk te gaan. Soms is de wens om te veranderen niet zo bewust aanwezig, denk maar aan het nemen van medicijnen om pijn te bestrijden. Soms nemen mensen genoegen met surrogaat veranderingen en maken we onszelf wijs dat we meer aanzien hebben wanneer we een keurig pak aantrekken of een lekker geurtje verspreiden.

Soms stimuleren we het veranderingsproces, soms houden we het tegen, soms hebben we gewenste ontwikkeling helder voor ogen en een andere keer raken we verward omdat we niet precies weten wat en zeker niet hoe.

Eigenlijk zou de (gewenste) verandering een duidelijk herkenbaar verschijnsel voor ons moeten zijn, maar dat is lang niet altijd het geval. Vaak speelt de wens of noodzaak voor de verandering zich af in de duistere krochten van ons onbewuste. Juist daar blijken de problemen die de verandering tegenhouden,  of die ons in verwarring brengen en het proces hinderen zich voor te doen.

Dit wordt duidelijker wanneer we volgens de schrijver een onderscheid maken in de soorten van veranderingen. Paul Schmitz * onderscheidt horizontale en verticale veranderingen.

Horizontale veranderingen richten zich op ingesleten gewoonten en oppervlakkige overtuigingen. We veranderen niet zelf, maar we passen ons gedrag aan, aan de wensen van de omgeving. Wanneer ik merk dat ik als te kritisch wordt ervaren, verpak ik mijn kritiek op een leukere manier, zodat mijn kritiek wordt ontvangen en effectief wordt benut. Daarmee blijft op praktisch niveau de relatie met de ander aanvaardbaar, maar mijn beleving van de werkelijkheid blijft hetzelfde. Je zou mogen zeggen een cosmetische verandering.

Verticale veranderingen gaan gepaard met een verschuiving op bewustzijnsniveau. Het zijn deze veranderingen die het grootste effect zullen hebben op ons toekomstig gedrag. Deze veranderingen doen een beroep op het overstijgen van onze tot nu toe bekende beleving van de werkelijkheid. De beleving van de werkelijkheid wordt bepaald door onze overtuigingen, voor- en veronderstellingen, door hetgeen we belangrijk vinden. Deze veranderingen in de beleving van onze werkelijkheid, nodigen uit te gaan denken op abstract niveau, maar ze behoren nog niet tot onze ervaringen en zien we nog niet als onze nieuwe werkelijkheid.

Een voorbeeld zal dit verduidelijken. Je herkent een heel rijtje van inkoppertjes: “de werkelijk die je ziet is niet de werkelijkheid”. “accepteer dat dingen zijn zoals ze zijn, ze zijn niet goed en niet slecht, ze zijn zoals ze zijn”, “je creëert je eigen werkelijkheid”. Herkent je ze?!

Rationeel wordt dit begrepen en zien we de waarde ervan ook wel in, maar er wordt maar bitterweinig naar gehandeld. Men knikt instemmend, maar wanneer het er op aankomt, doen we vijf minuten later het tegenovergestelde: we accepteren niet, we vinden dat we gelijk hebben en dat het aan de buitenwereld ligt.

Hoe dat komt?! Wel we begrijpen dergelijke uitspraken, we waarderen ze ook wel, maar wanneer we deze of andere overtuigingen zouden toepassen, dan voelen we ons niet veilig, want we hebben het nog niet ervaren, alleen maar begrepen en dat is voor een verandering op bewustzijnsniveau niet voldoende.

Het is dan ook een hele klus om de huidige vorm van werkelijkheidsbeleving op te geven en in te ruilen voor een nog onzekere en misschien wel onveilige. Denk maar aan de gedacht: “ik heb toch gelijk . . !”

We zitten in een spagaat: we begrijpen het wel, maar hebben de waarde ervan nog niet ervaren. We willen wel verlost worden van de “pijn”, maar aan de andere kant bestaat een (gezonde) angst voor het onbekende.

Ook nu zal een voorbeeld het verhelderen: Laten we aannemen dat je allang heb besloten te accepteren dat dingen zijn zoals ze zijn, ze zijn niet goed en ze zijn niet slecht. Ze zijn zoals ze zijn of je je nu druk maakt of niet ze zijn zoals ze zijn.

En dan wordt je toch weer geconfronteerd met een voor jou belangrijke weigering, een onverwachte tegenslag. Je voelt ergernis en frustratie opkomen en verwijt jezelf dat je zo naïef was te veronderstellen dat alles zou lopen zoals gepland. Je begin te argumenteren en te overtuigen, maar de weerstand blijft . . . terwijl je je juist had voorgenomen “te aanvaarden dat dingen zijn zoals ze zijn”.

Onzekerheid

Onze behoefte aan zekerheid zit ons bij elke belangrijke en ingrijpende verandering aardig in de weg. Behoefte aan zekerheid is zeker een van de patronen die we allemaal herkennen en die ons hinderen in het veranderingproces.

En toch zekerheid past niet bij de menselijke natuur. Enkel de dood is zeker, zegt Rik Torfs op 9 oktober op het symposium  “Bevrijd van zekerheid”.  Hoe meer we volledige controle, trachten te verwerven, hoe verbetener we op zoek gaan naar zekerheid, des te meer drijven we weg van de dagdagelijkse werkelijkheid.

Zekerheid is prachtig, maar ze maakt de werkelijkheid kleiner. Wie de onzekerheid niet aanvaard, verliest tegelijkertijd verlangen. We verliezen hoop, onze droom en fantasie. Immers hoop gaat altijd gepaard met onzekerheid.

De behoefte aan zekerheid belemmert. Wanneer we durven te kiezen voor onzekerheid, bevrijden we onszelf en ontstaat ruimte om al onze taltenten, kwaliteiten, kennis en ervaringen in te zetten. Wie voor zekerheid gaat, weet niet wat hij mist. Wie de ware weg denkt te hebben gevonden, is het spoor bijster.

Wanneer we durven te kiezen voor onzekerheid, bevrijden we onszelf en ontstaat ruimte om ons leven rijker te maken. Het aanvaarden van onzekerheid maakt de weg vrij naar groei en ontwikkeling

Schaamte

In alle jaren van mijn werk als coach, heb ik geen enkel bewijs gevonden, dat “hoe en wat” werkt wanneer we niet kijken naar hetgeen ons tegenhoudt.

We zijn bang voor moeilijke emoties zoals schaamte, onzekerheid en imperfectie. We zoeken naar kant en klaar oplossingen, die ons gelukkig maken.

We weten best wel hoe we dat “hoe en wat” voor elkaar krijgen. We weten hoe gezond te leven, we weten hoe we op een effectieve wijze met geld om kunnen gaan. Dus daar zit het probleem niet.

Uit gevoel van schaamte, vragen we ons af:

  • Wat zullen ze ervan denken . . .
  • Niemand mag weten dat . . .
  • Ik moet doen alsof . . .
  • Ik pas me wel aan als dat nodig is . . .
  • Hoe kom je erbij te denken dat jouw ideeën de moeite waard zijn
  • . . . .

Schaamte is een benauwend gevoel, dat wanneer we erdoor worden overspoeld, ons het gevoel geeft klein, onbelangrijk en vooral waardeloos te zijn.

Schaamte is precies het tegenovergestelde van zelfacceptatie en eigenwaarde. Schaamte ontstaat wanneer we een vergelijking maken, onszelf met ons ideale zelf, onszelf met wat we denken dat anderen van ons verwachten en we vergelijken ons met de ander.

We moeten leren met schaamte om te gaan op een zodanige manier dat het geen belemmering is voor ons.

Wat te doen? bron: de moed van imperfectie, Brene Brown.

  1. Schaamte is iets wat we allemaal als mens kennen. Schaamte is universeel en een van de meest primitieve emoties. We zijn tot schaamte in staat, omdat we ons verbonden voelen met anderen, de ander belangrijk voor ons is.
  2. we vinden het heel lastig om over onze schaamte praten, omdat we bang zijn geen liefde waard te zijn. We bang zijn dat de achting van de ander voor ons zal dalen. Schaamte draait om angst.
  3. hoe minder we over schaamte praten, hoe meer schaamte grip krijgt op ons leven en werken.

Aanvaarden dat ik imperfect en kwetsbaar ben, dat geeft kracht en is weg om jezelf te bevrijden uit de door jezelf gecreëerde gevangenis. Zie Leve de Mislukking, leve de toekomst – de achtbaan van Leven en Werken.

Omdat we zo heerlijk menselijk zijn, zo prachtig imperfect zijn, krijgen we elke keer weer de kans om ermee te oefenen.

We krijgen allerlei wack-up calls:

  • Conflicten in relaties en werk
  • Afwijzing en miskenning
  • Ontslag of demotie
  • Tegenslagen
  • Mislukkingen
  • Ergernis
  • Frustratie
  • . . . . .

Doen we er iets mee of drukken we op de snooze knop en dutten we lekker verder?!

Moed – om je imperfectie te aanvaarden – , compassie en verbondenheid, zijn de geschenken van imperfectie. Moed heeft te maken met je kwetsbaarheid op het spel te zetten.

Praat met een goede vriend, vriendin, met je partner over je schaamte.

En dan nog iets. Maak verschil tussen schaamte en schuld. Schuld gaat over gedrag. Je doet iets niet goed. En ook hier pas op. Je kunt je schuldig voelen en je kunt schuldig zijn. Als je schuldig bent, wel neem dan op een volwassen manier de verantwoordelijkheid voor je gedrag. Biedt je excuus aan en corrigeer.

Schuldig voelen is nauwelijks te definiëren. Schuldig voelen is ons aangeleerd in onze (prille) jeugd. We voldeden niet aan de verwachtingen en eisen van onze opvoeders. We werden verantwoordelijk gemaakt voor het feit dat zij gestrest waren, hoofdpijn hadden of boos waren. Schuldig voelen hoort bij het Kind in ons.

Ik denk dat schuldig voelen, heel erg veel weg heeft van schaamte. Schaamte gaat over mij: ik voldoe niet.

Er is maar een oplossing:

  • Weet om te gaan met schaamte
  • Identificeer je niet langer met je gedrag, met je kennis, met de resultaten en met alles wat je niet bent. Je bent niet je gedrag, je bent niet je gedachtes, je bent niet je emoties etc. Je hebt gedachtes, je hebt emoties, je hebt . . .

Ik ben niet mijn gedrag

We worden in de verandering geconfronteerd met een stijl van denken die we allemaal kennen en dagdagelijks gebruiken: de stijl van bereiken en vermijden. Deze twee ogenschijnlijk tegengestelde richtingen horen onlosmakelijk bij elkaar. Ik kan alleen maar weten wat ik wil bereiken als ik ook (bewust of onbewust) weet wat ik wil vermijden en omgekeerd.

Om effectief met deze ogenschijnlijke tegenstelling te kunnen omgaan, zullen we dat wat we willen vermijden – de tegenslag uit het voorbeeld – moeten aanvaarden. En dat wat we willen bereiken – het resultaat –   loslaten.

Ga er maar aanstaan! Geen eenvoudige innerlijke beweging, maar zoals de slinger in de figuur ook aangeeft, worden we heen en weer geslingerd en komen geen draad verder. We willen niet aanvaarden wat we willen vermijden en willen ook niet loslaten wat we willen bereiken. Heel begrijpelijk, maar we komen met deze houding geen draad verder. We zetten onszelf vast, raken gefrustreerd, gooien er nog meer energie tegen aan, tot dat we uiteindelijk misschien opgeven.

Laten we eens kijken naar hoe het werkt.

Waarschijnlijk zijn we eerder bereid om te aanvaarden wat we willen vermijden, wanneer we ons realiseren dat elk doel, elke verandering zijn “prijs” heeft. Simpel voorbeeld: wanneer je nadenkt over je vakantie, zeg je misschien wel ik wil naar Londen en ja ik wil ook wel naar Parijs. Je weet dat je moet kiezen. Ga je naar London, dan moet je aanvaarden dat je niet naar Parijs kunt en omgekeerd. Hoe dan ook kiezen betekent ook ‘verliezen’. Dat is de prijs die we betalen voor “kiezen”.

Het verhaaltje van de Rozenkweker *

Wanneer je aan een rozenkweker vraagt hoe hij die schitterende roos, met zijn fluweel en volle rode kleur, krachtige steel en stoere bladeren . . . hoe doe je dat? Dan zal de rozenkweker antwoorden: een hoop shit. Ik kweek rozen nog steeds op paardenstront.

Dus wanneer je de stank van paardenstront niet wilt aanvaarden, krijg je ook geen mooie stevige en gezonde roos.

Waarschijnlijk zie je nu wel in dat je in zekere mate toch zult moeten aanvaarden, wat je niet wilt. Mooi dan kan je verder.

De volgende stap is dan “loslaten’ wat je wilt bereiken. Maak plannen voor de toekomst en maak je er geen zorgen over.  Dit vind je mogelijk nog lastiger, maar met een andere zienswijze kom je waarschijnlijk ook hierin weer verder.

Veelal identificeren we onszelf met het door ons gewenst resultaat. Het resultaat behalen geeft je een gevoel van succesvol te zijn, staat voor status of aanzien of geeft invloed (macht)

of geeft je elk ander gevoel wat je liever niet opgeeft. En zo “identificeren” ons met het hetgeen we willen bereiken. Anders gezegd wanneer je het resultaat niet bereikt en het gestelde doel mislukt, dan krijg je misschien het gevoel zelf mislukt te zijn. En dat is natuurlijk niet zo, alleen het resultaat is niet gehaald. Aan jou zelf als man, vrouw, als ouder of manager is verder niets veranderd.

slinger van groeiIn de figuur is dat weer gegeven als “identificatie met wat je hebt, doet en kunt”. We identificeren ons zelf met het resultaat, met wat we doen en met wat we (moeten) kunnen. En daarmee zetten we onszelf vast en gaat het “gevecht” op hetzelfde niveau voort.

Er is dus maar een beweging die ons verder brengt: desidentificeren, als het ware jezelf losmaken uit het concrete niveau van het gewenste resultaat en de wijze waarop dat resultaat tot stand zou moeten komen. Als het ware een andere positie innemen die van de waarnemer, met vragen als: wat gebeurt hier, waar gaat het eigenlijk om, wat is nodig om hier uit te komen . . .

Je neemt dan in het (innerlijke communicatie)proces een positie in waarin je je veilig zult voelen, je neemt alleen maar waar, je maakt je je bewuster van waar het omgaat en wat er gebeurt. En vanuit deze positie – waarin je losstaat van de “werkelijkheid”- kun je dan bepalen : hoe gaan ik (we) verder, hoe gaan we het aanpakken. Op die manier is het veranderingsproces veiliger en beter bestuurbaar.

Veranderen, groeien en ontwikkelen is lastig, soms heel lastig. Met groeien beantwoorden we aan de meest belangrijke wens van ons mensen. Omdat groeien vaak zo lastig is, maak het leuk, vind het leuk . . . het leven is al lastig genoeg.

Kies ervoor om te groeien, kies ervoor om van je leven een Kunstwerk te maken, kies voor een bezield leven. Kies ervoor om lol te hebben aan het groeien

Kracht van eigenwaarde

Wanneer je in staat bent je los te maken van wat anderen ervan denken en vinden en onder ogen te zien dat het is zoals het is, dan geeft dat toegang tot een krachtig gevoel van eigenwaarde: het gevoel, een Weten ! dat je goed genoeg bent, zoals je bent, en dat je waard bent om liefde te ontvangen en erbij te horen.

Dit is Weten met je Hart.

Jammer dat het hoofd je andere signalen geeft:

  • je bent pas goed genoeg wanneer ik slanker ben, 10 kg. ben afgevallen
  • je bent pas goed genoeg, wanneer je die klus kunt klaren
  • . . . . als je gezonder eet, minder drinkt
  • . . . . .als iedereen mij een goed leidinggevende,
  • . . . . .als mijn kinderen mij een lieve ouder vinden.
  • . . . . .als ik die promotie maak
  • . . . . .als hij / zij mij ziet staan
  • . . . . .als

Maar voor een bezield leven hoef je niet aan allerlei voorwaarden te voldoen. Je kunt kiezen, nu kiezen voor een bezield leven, voor een leven als een Kunstwerk . . ook al weet je nog niet hoe je dat moet doen, ook al heb je geen zekerheid dat het je zal lukken.

Je bent goed genoeg zoals je bent. Je bent het waard om liefde te ontvangen.

En ja . . er is mogelijk ook nog wat werk aan de winkel, op het niveau van resultaat, gedrag en/of capaciteiten (zie figuur blz.3). De kritiek die je krijgt doet een appel aan je verantwoordelijkheid om op die niveaus je verder te ontwikkelen.

Bezield leven.

Wat houdt dat in, bezield leven?? Kijk eens naar het onderstaande lijstje van patronen:

1. 2.
EigenwaardeRustenOntspannen  – spelenGeloofVertrouwenIntuïtieHoopAuthenticiteitLiefdeVerbondenheidDankbaarheid

Creativiteit

PerfectionismeGevoelens dempen en wegstoppenBehoefte aan zekerheidSteeds doorgaan – uitputtingNiemand nodig hebbenVergelijkenAanpassenOordelen over jezelfOordelen over de anderGevoel van schaamte

 

Wat zijn voor jou de belangrijkste waarden en criteria die jij in deze fase van je leven, in je dagdagelijkse leven inzet. Dus niet zoals je dat zou wensen, of hoe het hoort te zijn. Neen, wat tot dusver leidend is in je leven en werken. Zet in de kolom ernaast √ .

In kolom 2 staan de criteria die nou niet bepaald tot een bezield leven leiden. Ik denk niet dat dit nog nadere toelichting behoeft. Maar mogelijk kom je tot de conclusie – net als ik zelf – dat een (groot) aantal van deze factoren en soms wel vaker dan wenselijk leidend zijn geweest en het gevoel hebben gegeven nou niet echt een bezield leven te leiden. Welnu als je tot die conclusie komt, is dat goed nieuws, want dan weet je hoe je jezelf af houdt van een bezield leven. Dan weet je dat er werk aan de winkel is en weet je wat te doen.

Daarmee is het probleem nog niet opgelost, dan blijft het moeilijk om het een en ander te veranderen, maar dan weet je tenminste wat de juiste richting is.

In kolom 1 staan de criteria die uiteindelijk tot een bezield leven leiden, een leven als een Kunstwerk.

werkopdracht

Maak voor jezelf een lijstje in de volgorde van prioriteit en belangrijkheid aan welke aspecten en waarden je aandacht wilt besteden. Welke waarden van dit lijstje staan op jouw lijstje van een Bezield Leven en zijn daarmee een voortdurende punt van aandacht en evaluatie.

Kwetsbaarheid en hulp vragen.

In het dagdagelijkse leven is de balans tussen geven en ontvangen van groot belang voor de relatie en in het algemeen voor een bezield leven, voor een Leven als een Kunstwerk.

Wij mensen hebben met anderen een soort van mentale en emotionele rekening courant. We leven vaak ongewild is een verhouding van “voor wat hoort wat”. Neem maar het eenvoudige voorbeeld van het cadeautjes-ritueel ter gelegenheid van verjaardagen.

Wanneer jij iets geeft staat de ander in het rood, dat geeft aanzien, status en/of het gevoel van macht. De ontvanger voelt zich dan verplicht om de rekening-courant te vereffenen, want het voelt niet fijn om in het rood te staan.

En omgekeerd, wanneer jij ontvangt gebeurt hetzelfde.

Ontvangen is een Kunst. Ontvangen met je Hart, maakt ontvangen mooi en vreugdevol. En . . . vergeet niet wanneer je ontvangt, dan geef je ook heel veel aan de ander! Erkenning, waardering, genegenheid, dankbaarheid en mogelijk veel meer dan jij hebt ontvangen.

Hulpvragen is een teken van kracht. Je laat zien dat je je kwetsbaarheid kunt aanvaarden. En het getuigt nog van wijsheid ook.

Pas als we met hart en ziel kunnen ontvangen,

kunnen we met hart en ziel geven.

Als we een waardeoordeel koppelen aan het vragen en ontvangen van hulp,

dan koppelen we ongewild en onbewust,

ook een waardeoordeel aan het geven van hulp. Citaat: de moed van imperfectie

Weerstand hebben we nodig om te groeien.

eiDank zij de weerstand van de schaal, kan het embrio uitgroeien tot een kuiken en is het kuiken uiteindelijk sterk genoeg zich een weg naar buiten te prikken.

Dankzij onze kwetsbaarheid, dankzij onze angst, dankzij onze imperfectie kunnen we groeien en worden wie we willen zijn.

Veranderen, groeien en ontwikkelen is lastig, soms heel lastig. Met groeien beantwoorden we aan de meest belangrijke wens van ons mensen. Omdat groeien vaak zo lastig is, maak het leuk, vind het leuk . . . het leven is al lastig genoeg.

Kies ervoor om te groeien, kies ervoor om van je leven een Kunstwerk te maken, kies voor een bezield leven. Kies ervoor om lol te hebben aan het groeien.

We moeten de verandering zijn, die we bij anderen willen zien – Mahatma Ghandi

Er komt een vrouw met haar kind bij Ghandi met het verzoek aan hem te vertellen dat zoetigheid in zijn conditie ( het jochie heeft een ongeneselijke stofwisseling ziekte. Ghandi zegt tegen de vrouw kom over 15 dagen terug. Vrouw protesteert. Maar na 15 dagen komt ze met zoon terug en Ghandi  praat met de zoon die daarna stopt met het eten van snoep. Vrouw blij, maar wil weten waarom 15 dagen wachten. Ghandi antwoord die tijd had ik nodig om te ontwennen van zoetigheid.

De reis van een bezield leven vraagt evenveel  hartwerk als hoofdwerk.

 


 

Bronvermelding

* Inzicht jaargang 15, nr. 3, Prasadam Paul Schmitz
* Rene Diekstra – meerdere boeken
* de moed van imperfectie – laat gaan wie je denkt te moeten zijn.
Brenė Brown isbn 978 94 005 0349 6

 

Reageer op dit artikel

Your email address will not be published. Required fields are marked *